Onverklaarbare groei onthult de complexiteit van een zombillion in moderne economieën

De term ‘zombillion’ duikt steeds vaker op in economische analyses en discussies, zowel in academische kringen als in de bredere media. Het verwijst naar een fenomeen waarbij bedrijven, ondanks fundamentele zwakte en slechte prestaties, voort blijven bestaan, ondersteund door goedkope leningen en een beleid dat faillissementen uitstelt. Deze bedrijven, vaak omschreven als 'zombies', slorpen kapitaal op dat anders naar meer productieve en innovatieve ondernemingen zou kunnen vloeien, wat de economische groei belemmert. De opkomst van deze zombiefirma's werpt vragen op over de efficiëntie van de kapitaalallocatie en de langetermijngezondheid van economieën.

Het probleem van ‘zombillion’-bedrijven is niet beperkt tot één land of sector; het is een wereldwijd fenomeen dat met name na de financiële crisis van 2008 aan kracht heeft gewonnen. De ultra-lage rentetarieven en kwantitatieve versoepeling, bedoeld om de economie te stimuleren, hebben onbedoeld een omgeving gecreëerd waarin bedrijven met zwakke fundamentele basis konden overleven. Deze situatie leidt tot een misallocatie van middelen, verminderde investeringen in innovatie en uiteindelijk een lagere productiviteitsgroei. De implicaties van dit structurele probleem zijn aanzienlijk en vereisen een nauwkeurige analyse en effectieve beleidsmaatregelen.

De Oorsprong en Evolutie van Zombibedrijven

De creatie van zombibedrijven is een complex proces, geworteld in een samenspel van macro-economische factoren en micro-economisch gedrag. Na de financiële crisis van 2008, streefden centrale banken ernaar de economie te stimuleren door de rentevoeten drastisch te verlagen en massaal liquiditeit in de markt te pompen. Dit beleid was bedoeld om bedrijven te helpen hun schulden te herfinancieren en te voorkomen dat een golf van faillissementen de economie verder zou destabiliseren. Echter, het had ook het onbedoelde gevolg dat zwakke bedrijven, die onder normale omstandigheden zouden zijn gefailliet, kunstmatig in leven werden gehouden. Deze bedrijven, die al voor de crisis moeite hadden om winst te maken, konden nu tegen lage kosten geld lenen en hun activiteiten voortzetten.

Deze goedkope toegang tot krediet heeft een perverse incentive gecreëerd. Bedrijven zagen geen dringende noodzaak om hun bedrijfsvoering te verbeteren, te innoveren of hun schuldenlast te verminderen, omdat ze konden vertrouwen op voortdurende herfinanciering. Dit leidde tot een vicieuze cirkel van lage productiviteit, lage winstmarges en toenemende schulden. Banken, die vaak al problemen hadden na de crisis, waren soms terughoudend om leningen aan gezonde bedrijven te verstrekken, uit angst dat deze bedrijven de preferentiële behandeling van de zombibedrijven zouden missen. Dit verergerde de misallocatie van kapitaal en creëerde een tweesplitsing in de economie: een gezonde sector van innovatieve en productieve bedrijven en een ongezonde sector van zombibedrijven die op de rand van faillissement balanceerden.

De Rol van Regulering en Banken

De regulering van het bankwezen en de toezichtpraktijken spelen eveneens een cruciale rol in de opkomst van zombibedrijven. Laxere regelgeving en gebrekkig toezicht kunnen banken ertoe aanzetten om risicovoller te lenen aan zwakke bedrijven. Soms is er sprake van politieke druk om bepaalde bedrijven te blijven ondersteunen, zelfs als ze financieel niet levensvatbaar zijn, bijvoorbeeld vanwege de impact op de werkgelegenheid in een bepaalde regio. Banken kunnen ook terughoudend zijn om te erkennen dat een lening 'problematisch' is, omdat dit hun eigen kapitaalpositie zou kunnen aantasten. Dit leidt tot het 'verlengen en uitstellen' van leningen, waarbij de problemen alleen maar worden uitgesteld en het risico op een grotere crisis in de toekomst toeneemt. Een strenger en effectiever toezicht op banken is essentieel om te voorkomen dat ze overmatig blootgesteld raken aan zombibedrijven.

Jaar	Aantal Zombibedrijven (geschat)	Percentage van het totale aantal bedrijven
2008	5%	2%
2012	10%	4%
2018	15%	6%
2023	20%	8%

Deze tabel geeft een indicatie van de stijging van het aantal zombibedrijven over de afgelopen jaren. De percentages zijn gebaseerd op schattingen van verschillende economische onderzoeken en kunnen per land verschillen.

De Economische Gevolgen van het Voortbestaan van Zombibedrijven

Het voortbestaan van zombibedrijven heeft significante negatieve gevolgen voor de economie als geheel. Ten eerste zorgt het voor een misallocatie van kapitaal. Het kapitaal dat gebonden zit in zombibedrijven, kan niet worden gebruikt voor meer productieve investeringen in innovatie, onderzoek en ontwikkeling, of de oprichting van nieuwe, dynamische bedrijven. Dit belemmert de productiviteitsgroei en vermindert de economische dynamiek. Ten tweede drukken zombibedrijven de prijzen, waardoor gezonde bedrijven minder winst kunnen maken en minder geneigd zijn te investeren. Deze prijzenoorlog, gecreëerd door de kunstmatige concurrentie van zombibedrijven, ondermijnt de winstgevendheid van de gehele sector.

Ten derde remt het de innovatie. Zombibedrijven hebben doorgaans weinig middelen en incentives om te investeren in innovatie. Ze zijn vaak te druk met het overleven om te focussen op de lange termijn. Dit leidt tot een stagnatie van de technologische vooruitgang en vermindert de concurrentiekracht van de economie. Bovendien kan het voortbestaan van zombibedrijven leiden tot een 'crowding out' effect, waarbij gezonde bedrijven worden benadeeld omdat ze minder toegang hebben tot kapitaal en marktaandeel. Dit kan uiteindelijk leiden tot een afname van de totale economische groei en een toename van de ongelijkheid.

De Impact op de Arbeidsmarkt

De impact van zombibedrijven op de arbeidsmarkt is complex. Aan de ene kant bieden ze werkgelegenheid, waardoor ze een sociale functie vervullen. Echter, deze werkgelegenheid is vaak van lage kwaliteit en biedt weinig mogelijkheden voor professionele ontwikkeling. Bovendien is deze werkgelegenheid niet duurzaam, omdat zombibedrijven op de lange termijn toch failliet zullen gaan, wat leidt tot banenverlies. Daarnaast kan het voortbestaan van zombibedrijven leiden tot een remming van de loongroei, omdat ze vaak niet in staat zijn om concurrerende lonen te bieden. Dit kan de motivatie van werknemers verminderen en de productiviteit verder verlagen.

• Verminderde productiviteitsgroei
• Misallocatie van kapitaal
• Lagere prijzen en winstgevendheid
• Remming van innovatie
• Onzekerheid op de arbeidsmarkt

Deze punten illustreren de negatieve impact van zombibedrijven op de algehele economische gezondheid, en benadrukken de noodzaak van structurele hervormingen om dit probleem aan te pakken.

Het Herkennen en Aanpakken van Zombibedrijven

Het identificeren van zombibedrijven is een uitdaging, omdat er geen eenduidige definitie bestaat. Echter, er zijn een aantal indicatoren die kunnen worden gebruikt om te bepalen of een bedrijf een ‘zombie’ is. Deze indicatoren omvatten onder andere een lage winstgevendheid, een hoge schuldenlast, een lage productiviteit en een gebrek aan investeringen in innovatie. Een veelgebruikte regel is dat een bedrijf als een zombie wordt beschouwd als het gedurende een aantal jaren verlieslijdend is, maar nog steeds in staat is om zijn schulden te herfinancieren. Het is belangrijk om te benadrukken dat het identificeren van zombibedrijven niet eenvoudig is en dat er altijd sprake is van een zekere mate van subjectiviteit.

Het aanpakken van het probleem van zombibedrijven vereist een combinatie van beleidsmaatregelen. Ten eerste is het belangrijk om de regels voor faillissementen te versoepelen, zodat bedrijven die niet levensvatbaar zijn, efficiënt kunnen worden opgeruimd. Dit maakt ruimte voor nieuwe, innovatieve ondernemingen. Ten tweede is het noodzakelijk om de toezichtpraktijken op banken te verbeteren, zodat ze minder geneigd zijn om risicovol te lenen aan zwakke bedrijven. Ten derde kan het overheidsbeleid zich richten op het stimuleren van investeringen in innovatie en onderzoek en ontwikkeling. Dit kan bijvoorbeeld door middel van belastingvoordelen, subsidies of het bevorderen van publiek-private samenwerking.

De Uitdagingen van Beleidsinterventie

Het implementeren van effectief beleid om zombibedrijven aan te pakken is niet zonder uitdagingen. Een van de grootste uitdagingen is de politieke weerstand. Vaak zijn er sterke belangen die pleiten voor het voortbestaan van zombibedrijven, bijvoorbeeld vanwege de impact op de werkgelegenheid. Een andere uitdaging is het voorkomen van onbedoelde negatieve gevolgen. Het opschonen van zombibedrijven kan leiden tot banenverlies en economische ontwrichting, met name in regio's die sterk afhankelijk zijn van deze bedrijven. Het is daarom belangrijk om beleidsmaatregelen te combineren met maatregelen om de gevolgen voor de getroffen werknemers en regio’s te verzachten. Dit kan bijvoorbeeld door middel van omscholingsprogramma’s, werkgelegenheidsprojecten of financiële steun.

1. Versoepeling van faillissementsregels
2. Verbetering van het bankentoezicht
3. Stimulering van innovatie
4. Omscholingsprogramma’s voor werknemers
5. Regionale ontwikkelingsprogramma’s

Deze lijst geeft een overzicht van de belangrijkste beleidsinstrumenten die kunnen worden gebruikt om het probleem van zombibedrijven aan te pakken en de economische veerkracht te vergroten.

Internationale Vergelijkingen en Best Practices

De uitdaging van zombibedrijven is niet uniek voor één land. Verschillende landen hebben verschillende benaderingen gevolgd om dit probleem aan te pakken, met wisselende resultaten. Japan is bijvoorbeeld een land dat al lang worstelt met de aanwezigheid van zombibedrijven. In de jaren negentig, na het vastlopen van de vastgoedbubbel, werden veel bedrijven gered die eigenlijk failliet hadden moeten gaan. Dit leidde tot een langdurige periode van economische stagnatie. In de afgelopen jaren heeft Japan stappen ondernomen om de regels voor faillissementen te versoepelen en het bankentoezicht te verbeteren, maar het probleem blijft bestaan.

In de Verenigde Staten is het probleem van zombibedrijven minder ernstig dan in Japan, maar het is wel aanwezig. De Amerikaanse aanpak is meer gericht op het stimuleren van innovatie en het bevorderen van een dynamische economie. Dit heeft ervoor gezorgd dat er minder zombibedrijven zijn, maar het heeft ook geleid tot meer banenverlies en economische ongelijkheid. In Europa is de situatie divers. Sommige landen, zoals Duitsland, hebben een relatief gezonde economie met weinig zombibedrijven, terwijl andere landen, zoals Italië en Griekenland, kampen met een groot aantal zombibedrijven. De verschillen in prestaties tussen deze landen hangen samen met verschillen in regelgeving, bankentoezicht en economische structuur.

De Toekomst van Kapitaalallocatie en Economische Veerkracht

De opkomst van zombibedrijven is een symptoom van een dieperliggend probleem: een inefficiënte kapitaalallocatie. Om de economische veerkracht te vergroten en duurzame groei te bevorderen, is het essentieel om ervoor te zorgen dat kapitaal wordt toegewezen aan de meest productieve en innovatieve bedrijven. Dit vereist een combinatie van structurele hervormingen, beleidsinterventies en een verandering in de mentaliteit van investeerders en banken. Het is belangrijk om te erkennen dat het opschonen van de economie van zombibedrijven pijnlijk kan zijn op de korte termijn, maar dat het op de lange termijn noodzakelijk is voor een gezonde en duurzame economie.

Een cruciale rol in het bevorderen van een efficiënte kapitaalallocatie is de ontwikkeling van nieuwe financieringsmodellen, zoals venture capital, private equity en crowdfunding. Deze modellen kunnen bedrijven toegang geven tot kapitaal zonder de traditionele barrières van het bankwezen. Bovendien kunnen ze investeerders stimuleren om meer risico's te nemen en te investeren in innovatieve bedrijven met een hoog groeipotentieel. Door het stimuleren van deze nieuwe financieringsmodellen kan de economie dynamischer en veerkrachtiger worden gemaakt, waardoor de kans op het ontstaan van nieuwe zombibedrijven wordt verkleind.